CHEYLETİELLA — İNSAN KLİNİK KILAVUZU

Belirtiler, Tanı ve Tedavi Rehberi

BİRİNCİ BÖLÜM: CHEYLETIELLA NEDİR?

Cheyletiella ve İnsan Derisindeki İstilası

Doğanın içinde, gözle görülmeyen bir ölçekte sürekli devam eden bir mücadele vardır. Çoğu zaman sadık dostlarımız olan kedilerin tüylerine tutunarak yaşayan minik bir yolcu, bazen farkında bile olmadan konak değiştirir. Tıbbi literatürde Cheyletiellozis (kedi veya köpekten insanlara geçen deri akar enfestasyonu) olarak adlandırılan bu durum, bazen yanlış teşhislerin kurbanı olan, ancak biyolojik mekanizması anlaşıldığında oldukça net bir tedavi yoluna sahip olan bir süreçtir. Cheyletiella, kedilerde "yürüyen kepek" (walking dandruff) olarak bilinen, yüzeyde yaşayan bir akar parazitidir. Kedilerde en sık tür Cheyletiella blakei'dir. Bu parazit, kedi, köpek ve tavşan gibi evcil hayvanlarda deri yüzeyinde ve tüy diplerinde yaşar. İnsanlara hayvan teması yoluyla bulaşır. Ancak Cheyletiella insan derisinde yaşam döngüsünü tamamlayamaz — yani insanda kalıcı çoğalma göstermez. Yine de insanda kaşıntılı deri belirtilerine yol açabilir.

Hikayenin Başlangıcı: "Yürüyen Kepek"

Cheyletiella akarları, kedilerin sırt ve boyun bölgesinde yaşayan parazitlerdir. Latince'de "yürüyen kepek" (walking dandruff) olarak adlandırılırlar; çünkü kedinin derisindeki pullanmaların arasında hareket ederken, sanki deri kendisi hareket ediyormuş gibi bir izlenim yaratırlar.

İKİNCİ BÖLÜM: İNSANDA BELİRTİLER

İnsan derisi, bu parazitler için "geçici bir konak" bölgesidir. İnsanlarda çoğalamazlar, ancak yanlışlıkla cildimize geçtiklerinde kendilerine bir yer bulmaya çalışırken, konakçıya yani size, hoş olmayan bir hatıra bırakırlar. Uyuz paraziti derinin içine gömülüp kanallar oluştururken, Cheyletiella derinin en üst tabakasında "yüzeysel bir ziyafet" çeker. Cheyletiella insan derisine uyuz paraziti gibi tünel açmaz. Yüzeyde kalır, sadece dış deri tabakasını (stratum corneum) irritasyona uğratır. Bu yüzden belirtiler genellikle Scabies (kuduz akarı) kadar derin ve şiddetli değildir.

Klinik Tablo: Deride Neler Oluyor?

Belirtiler, hayvanla temasın ardından birkaç saat ila birkaç gün içinde gelişebilir. Parazit insan cildine geçtiğinde, beslenmek için deri hücrelerinin arasına girer. Bu süreç şunları tetikler:

• Papüler Yanıt (Küçük Kabarcıklar): Deri yüzeyinde kırmızı, sert ve kaşıntılı 2-5 mm çapında küçük kabarcıklar (papüller) oluşur. Merkezinde bazen küçük kabarcık (vezikül) olabilir. Gruplar halinde yerleşim gösterir. En sık görülen ve tipik lezyon tipidir. Bu, vücudun parazit tarafından salgılanan salyalara verdiği bir "yabancı cisim" yanıtıdır. Kaşıma sonrası ekskoryasyon (kazınmış iz) oluşabilir, uyuz tüneli ile karıştırılmamalıdır. Papüller ikiincil (sekonder) enfeksiyon riski taşır. Bu olursa papüllerin merkezinde küçük sıvı dolu kabarcıklar ve kopma sonrası sızıntı ve kabuklanma görülebilir.

• Kaşıntı (Pruritus): En belirgin semptomdur. Özellikle gece saatlerinde, vücut ısısının artmasıyla parazitlerin aktivitesi ve vücudun histamin (alerjik tepkilerde salınan molekül) salgısı ile kaşıntı şiddetlenir.

• Dağılım: Genellikle kediyle temas eden bölgelerde; yani göbek çevresi, koltuk altı ve kolların iç kısımlarında kümelenme görülür.

• Bazen düz, kırmızı (eritematöz), geniş plaklar. Genellikle kaşıma sonucu gelişir. Yaygın olabilir. Kaşıntı yoğunluğuna bağlı değişir

• Özellikle; koparma veya ovma sonrası kanama ve kuruma, sarımsı veya kahverengi kabukkabuklanma olabilir. Sekonder bakteriyel enfeksiyon belirtisi olabilir.

Lokalizasyon (Hangi Bölgelerde Görülür)

EN SIK ETKİLENEN BÖLGELER

BÖLGE SIKLIK AÇIKLAMA

Kol (ön kol) Çok sık En sık etkilenen bölge

Göğüs Çok sık Kedi kucağa alındığında

Karın Çok sık Temas bölgeleri

Bel Sık Kedi yatakta yattığında

Kalça Sık Temas bölgeleri

Üst kol Orta Temas bölgeleri

Boyun Nadir Yüz yüze temas

Yüz Nadir Doğrudan temas ,

Ayak Nadir Nadiren temas

GENEL ÖZELLİK:

• Lezyonlar genellikle GRUP halinde yerleşir

• Temas noktalarına yakındır

• Yaygın olabilir — özellikle kedi ile sık temas varsa

• Sayı: Genellikle 5-50 arası lezyon

Kaşıntı Profili

KAŞINTI ÖZELLİKLERİ

Şiddet: Genellikle ORTA düzeyde

Gece kaşıntısı: Olabilir ama belirgin değildir

Süre: Kaynak hayvan tedavi edilmezse devam eder

Kaşıma sonrası: Ekskoryasyon, kabuklanma, pigmentasyon

DİKKAT: Kaşıntı düzeyi kişiden kişiye değişir. Bazı kişilerde çok hafif olabilir (neredeyse hissedilmez). Bazı kişilerde çok şiddetli olabilir. İmmünokompromised bireylerde daha belirgin olabilir.

Klinik Seyir Zaman Çizelgesi

Zaman ──────────────────────────────────────────────────►

Temas İlk belirtiler Pik dönem İyileşme başlangıcı başlangıcı

▼ ▼ ▼ ▼ ○──────────────○──────────────────○───────────────○

0. saat :

2-48 saat : Kaşıntı başlar, Papüller oluşur, Gruplar halinde yerleşir.

3-7 gün : Kaşıntı ve lezyonların sayısı artar (geçici) .

2-4 hafta: Lezyonlar kurur, iz kalabilir.

Kedi tedavi ──────► Yeni bulaşma durur ──► Lezyonlar düzelir edildiğinde

KRİTİK NOT: Kedi tedavi edilmezse → belirtiler DEVAM EDER ve yeni lezyonlar oluşmaya devam eder.

Bulaşma Yolu ve Temas Senaryoları

BULAŞMA SENARYOLARI

SENARYO 1: Kedi kucağa alındığında → Göğüs, karın, kollarda döküntü

SENARYO 2: Kedi ile aynı yatakta uyunduğunda → Kol, boyun, yüz, bel bölgesinde döküntü

SENARYO 3: Kedi sırtta/omuzda taşındığında → Boyun, omuz, sırt bölgesinde döküntü

SENARYO 4: Kedi ile uzun süre oyun oynandığında → Kol, el, yüz bölgesinde döküntü

SENARYO 5: Enfeste kediye dokunulduğunda (kısa süreli) → Eller, kollarda minimal döküntü

KRİTİK NOT: Temas ne kadar uzun ve yoğun olursa, lezyon sayısı ve şiddeti de o kadar artar.

İnsanda Yaşam Döngüsü Hakkında Bilimsel Gerçek

CHEYLETİELLA İNSANDA YAŞAYABİLİR Mİ?

KISA CEVAP: Hayır — yaşam döngüsünü tamamlayamaz.

DETAY:

• Cheyletiella insan cildinde yumurta bırakamaz

• İnsan cildinde beslenemez (yeterli besin yok)

• En fazla 2-5 gün insanda kalabilir

• Bu süre içinde kaşıntılı lezyon yapabilir

• Ama kendini yenileyemez — üreyemez

SONUÇ:

• Kaynak hayvan tedavi edilirse → insandaki belirtiler 2-4 haftada kendiliğinden düzelir

• Kaynak hayvan tedavi edilmezse ve temas olursa → belirtiler devam eder ve yeni lezyonlar oluşur

• İnsandan insana BULAŞMA YOKTUR

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM: TANI

Klinik Tanı Kriterleri

ŞÜPHE YARATAN KLİNİK BULGULAR

AŞAĞIDAKİ TABLO, ÇOĞU ZAMAN CHEYLETIELLA'YI DÜŞÜNDÜRÜR:

Evde kedi, köpek veya tavşan var mı?

Evdeki hayvanda kepeklenme var mı? (özellikle sırt)

Vücudunuzda kaşıntılı kırmızı kabartılar mı var?

Lezyonlar özellikle temas bölgelerinde mi?

Ev halkının diğer üyelerinde de benzer döküntü var mı?

Evdeki hayvan tedavi edildiğinde döküntüler düzeldi mi?

4 veya daha fazlasına EVET diyorsanız, Cheyletiella kuvvetli şüphe altındadır.

Laboratuvar Tanı Yöntemleri

Yöntem 1: İnce Dişli Tarak Testi (En Pratik)

TARAK TESTİ NASIL YAPILIR?

MALZEME: İnce dişli pire tarakları (pet tarak)

ADIM 1: Siyah bir kağıt veya siyah zemin hazırlayın

ADIM 2: Kedinin sırt, bel ve ense bölgesindeki kepekleri tarakla tarayın

ADIM 3: Tarananları siyah zemine dökün

ADIM 4: Büyüteç veya mikroskop ile inceleyin

HAYVAN (KEDİ) DERİSİNDE NE ARANIR:

• Küçük, beyazımsı, hareket eden akarlar

• Yumurta kabukları

• Kepek taneleri arasında hareket eden noktalar

Avantajı: Pratik, hızlı, düşük maliyetli Dezavantajı: Bulgu oranı değişkendir

Yöntem 2: Seloteyp (Bant) Testi

SELOTEYP TESTİ NASIL YAPILIR?

MALZEME: Berrak bant (seloteyp), lam, mikroskop

ADIM 1: Berrak bantı kepekli bölgeye bastırın

ADIM 2: Bantı dikkatlice kaldırın

ADIM 3: Bantı mikroskop lamına yapıştırın

ADIM 4: Mikroskop ile inceleyin

Avantajı: En hassas yöntemlerden biri Dezavantajı: Mikroskop gerekir

Yöntem 3: Yüzeysel Deri Kazıntısı

DERİ KAZINTISI

NE ZAMAN YAPILIR:

• Sarcoptes (kuduz akarı) ayırt etme için

• Dermatofitoz (mantar) ayırt etme için

• Tarak ve bant testi negatif çıktığında

NOT: Cheyletiella'da derin kazıntı genellikle GEREKMEZ. Yüzeyde yaşadığı için tarak ve bant yeterlidir.

Yöntem 4: Empirik Tedavi Testi

EMİRİK TEDAVİ TESTİ

NE ZAMAN KULLANILIR:

• Klinik tablo çok uyumlu

• Ama akar görülemiyor

• Laboratuvar testleri negatif

NASIL:

• Kediye uygun akar tedavisi uygulanır

• 2-4 hafta beklenir

• İnsandaki belirtiler düzelirse → tanı doğrulanır

Avantajı: Pratik, hızlı Dezavantajı: Kesin tanı koymaz, diğer nedenler dışlanmaz

Ayırıcı Tanı

CHEYLETIELLA İLE KARIŞABİLECEK DURUMLAR

DURUM FARKLI ÖZELLİKLERİ

Pire alerjisi dermatiti :Daha yaygın, kaşıntı çok şiddetli, pire izi olabilir

Dermatofitoz Halka şeklinde lezyonlar, (mantar) mantar kültürü ile tanı

Scabies (Uyuz akarı) Gece kaşıntısı çok şiddetli, (kuduz akarı) tünel oluşumu, parmak arası

Atopik dermatit Kronik seyir, aile öyküsü, IgE yüksekliği

Gıda alerjisi Sindirim belirtileri eşlik edebilir, eliminasyon diyeti

Böcek ısırığı Tek lezyon veya bir bölgede grup, merkezde ısırık izi

Kontakt dermatit Temas bölgesiyle sınırlı, alerjen sorgusu gerekli

Kurdeşen (ürtiker) Kabartılar 24 saatten kısa sürede yer değiştirir

Kuru cilt /xerosis Kaşıntılı pullanma, döküntü olmayabilir

CHEYLETIELLA'YI DÜŞÜNDÜREN EN GÜÇLÜ İŞARETLER:

• Evde enfekte hayvan varlığı yada sokak hayvanlarıyla yakın temas.

• Temas bölgelerinde kaşıntılı papüller

• Ev halkının hepsinde benzer belirtiler

• Hayvan tedavi edildiğinde insanda düzelme

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM: İNSAN TEDAVİ PROTOKOLÜ

Tedavi Prensibi

TEMEL TEDAVİ PRENSİBİ

1. KAYNAK HAYVANI TEDAVİ ETMEK EN KRİTİK ADIMDIR → Kaynak hayvan tedavi edilmezse, insan tedavisi ne kadar iyi olursa olsun belirtiler DEVAM EDER

2. İNSAN TEDAVİSİ DESTEKLEYİCİDİR → Belirtileri azaltır → Kaşıntıyı kontrol altına alır → Sekonder enfeksiyonu önler → Hasta konforunu artırır

3. ÇEVRE TEMİZLİĞİ YAPILMALIDIR → Evdeki akar yükünü azaltır → Nüks riskini düşürür

Hafif Vaka Tedavisi (5-10 Lezyon)

HAFİF VAKA — TEDAVİ PROTOKOLÜ

ADIM 1: PERMETRİN %5 KREM

• Ürün: Elimate veya jenerik permetrin %5 krem

• Uygulama: Akşam, yatmadan önce

• Şekil: Tüm etkilenen bölgeye ince tabaka

• Miktar: Lezyonların olduğu bölgeye yeterli miktarda

• Bekleme: 8-14 saat (gece boyunca)

• Yıkama: Sabah ılık su ile sabunla yıkayın

• Tekrar: 14 gün sonra aynı işlemi tekrarlayın

ADIM 2: KAŞINTI YÖNETİMİ

• Setirizin 10mg — günde 1 kez (gece kaşıntısı için ideal) veya

• Loratadin 10mg — günde 1 kez (uyku yapmaz)

ADIM 3: BARIYER DESTEĞİ

• Permetrin yıkandıktan sonra, temiz cilde bariyer onarıcı krem uygulayın

• Dexpanthenol veya benzeri ürün

• Cildin onarımını destekler

BEKLENEN SONUÇ:

• 3-7 gün içinde kaşıntı azalır

• 2-3 hafta içinde lezyonlar büyük ölçüde düzelir

• Kaynak hayvan tedavi edilirse, tam iyileşme 2-4 hafta

Orta Vaka Tedavisi (10-30 Lezyon)

ORTA VAKA — TEDAVİ PROTOKOLÜ

ADIM 1: PERMETRİN %5 KREM (aynı protokol)

• Akşam uygula → sabah yıka → 14 gün sonra tekrarla

ADIM 2: TOPLİKAL KORTİKOSTEROİD EKLEME

• Permetrin yıkandıktan SONRA uygulanır

• Seçenek A: Hidrokortizon %1 krem → Günde 2 kez, 7-14 gün → Reçetesiz bulunabilir

• veya Seçenek B: Mometazon %0.1 krem → Günde 1 kez, 7-14 gün → Reçeteli

• Uygulama: Yalnızca kaşıntılı lezyonların üzerine

• Süre: Maksimum 14 gün

ADIM 3: ORAL ANTİHİSTAMİNİK

• Setirizin 10mg — günde 1 kez veya

• Loratadin 10mg — günde 1 kez

• Gece kaşıntısı şiddetliyse: Hidroksizin 25mg gece

ADIM 4: BARIYER DESTEĞİ

• Dexpanthenol veya bariyer krem

• Günde 2-3 kez uygulanabilir

ADIM 5: ÇEVRE TEMİZLİĞİ

• Tüm tekstilleri 60°C'de yıkayın

• Güçlü süpürme yapın

• Kedi ekipmanlarını temizleyin

BEKLENEN SONUÇ

• 3-5 gün içinde kaşıntı belirgin şekilde azalır

• 1-2 hafta içinde lezyonlar kurumaya başlar

• 2-3 hafta içinde tam iyileşme

Şiddetli Vaka Tedavisi (>30 Lezyon veya Sekonder Enfeksiyon)

ŞİDDETLİ VAKA — TEDAVİ PROTOKOLÜ

ADIM 1: PERMETRİN %5 KREM (3 uygulama)

• 1. uygulama: Gün 0 (akşam)

• 2. uygulama: Gün 14 (akşam)

• 3. uygulama: Gün 28 (akşam) — opsiyonel

• Her uygulamada aynı protokol: Akşam uygula, sabah yıka

ADIM 2: TOPLİKAL KORTİKOSTEROİD

• Mometazon %0.1 krem — günde 1 kez, 14 gün

• Veya Klobetazol %0.05 krem — günde 1 kez, 7 gün (daha güçlü — kısa süreli)

ADIM 3: ORAL İVERMEKTİN

• Doz: 200 μg/kg tek doz (ağız yoluyla)

• Örnek hesaplama: - 60 kg → 12mg → 3 tablet (4mg) - 70 kg → 14mg → 3.5 tablet (4mg) - 80 kg → 16mg → 4 tablet (4mg)

• Tekrar doz: 14 gün sonra (doktor kararıyla)

• Aç karnına veya yemekle birlikte alınabilir

• Doktor kontrolünde!

ADIM 4: ORAL ANTİHİSTAMİNİK

• Setirizin 10mg veya Loratadin 10mg

• Gece için: Hidroksizin 25mg

ADIM 5: SEKONDER ENFEKSİYON VARSA

• Lokal antibiyotik: Mupirocin %2 krem → Günde 2-3 kez, 7-10 gün

• veya Fusidik asit %2 krem → Günde 2-3 kez, 7-10 gün

• Yaygın enfeksiyon: Oral antibiyotik (doktor kararı) → Amoksisilin 500mg günde 3 kez, 7 gün veya → Amoksisilin/klavulanat 625mg günde 3 kez, 7 gün

ADIM 6: ÇEVRE TEMİZLİĞİ (yoğun protokol)

• Haftada 2 kez sıcak yıkama

• Güçlü süpürme her gün

• Tüm hayvanlar eş zamanlı tedavi

ADIM 7: TAKİP

• 2 hafta sonra kontrol

• 4 hafta sonra kontrol

• Yanıt yetersizse: Dermatoloji konsültasyonu

Tüm Vaka Şiddetleri İçin Özet Protokol

HAFİF (5-10 lezyon)

├── Permetrin %5 krem (2 doz, 14 gün aralıkla)

├── Antihistaminik (setirizin veya loratadin)

├── Bariyer krem

└── Kedi tedavisi

ORTA (10-30 lezyon)

├── Permetrin %5 krem (2 doz, 14 gün aralıkla)

├── + Topikal kortikosteroid (7-14 gün)

├── + Antihistaminik

├── + Bariyer krem

├── + Çevre temizliği

└── + Kedi tedavisi

ŞİDDETLİ (>30 lezyon veya enfeksiyon)

├── Permetrin %5 krem (2-3 doz)

├── + Topikal kortikosteroid (güçlü)

├── + Oral ivermektin (200 μg/kg)

├── + Antihistaminik

├── + Antibiyotik (enfeksiyon varsa)

├── + Yoğun çevre temizliği

├── + Tüm hayvanların tedavisi

└── + Dermatoloji takibi

Permetrin %5 Krem — Detaylı Kullanım Kılavuzu

PERMETRİN %5 KREM — ADIM ADIM KULLANIM

ADIM 1 — HAZIRLIK (Akşam, yatmadan önce)

• Ilık duş veya banyo alın

• Vücudu hafifçe kurulayın (tamamen değil!)

• Temiz giysileri hazır bulundurun

ADIM 2 — UYGULAMA

• Kremi ellerinize alın

• Tüm vücuda (boyundan aşağıya) ince tabaka halinde sürün

• Özellikle şuralara dikkat edin:

- Kol ve bilekler

- Göğüs

- Karın

- Bel

- Kalça

- Bacaklar

- Parmak araları

- Koltuk altı

- Kasık bölgesi

• Kaşıntılı tüm lezyonların üzerine biraz daha kalın sürün

• Göz çevresi, ağız ve burun deliklerinden KAÇININ

ADIM 3 — BEKLEME

• 8-14 saat bekletin (gece boyunca)

• Kremi ovalamayın veya sıkmayın

• Temiz giysiler giyin (yatak çarşafı da temiz olmalı)

ADIM 4 — YIKAMA

• Sabah ılık su ile tüm kremi yıkayın

• Sabun kullanın (kremi tamamen çıkarmak için)

• Havlu ile nazikçe kurulayın (ovalamayın)

• Temiz giysiler giyin

• Kullanılan havluyu sıcak yıkayın

ADIM 5 — TEKRAR UYGULAMA

• 14 gün sonra aynı prosedürü tekrarlayın

• Bu 2. uygulama YENİDEN BULUNAN yumurtaları öldürür

• 2. uygulamayı atlarsanız nüks riski artar

DOZAJ:

• Yetişkin: 30g (bir tüp) — tüm vücut için

• Çocuk (<50kg): 15g

• Çocuk (<12kg): 7.5g — dikkatli uygulama

İvermektin — Oral Protokol (Doktor Kontrolünde)

İVERMEKTİN — İNSAN DOZAJ PROTOKOLÜ

NE ZAMAN KULLANILIR:

• Topikal permetrin yetersiz kaldığında

• Şiddetli vakalarda

• Tekrarlayan vakalarda

• İmmünokompromised hastalarda

DOZ:

• 200 μg/kg tek doz (ağız yoluyla)

KİLO BAZLI HESAP:

Kilo (kg) Doz (mg) Tablet (4mg)

50 kg 10 mg 2.5 tablet

60 kg 12 mg 3 tablet

70 kg 14 mg 3.5 tablet

80 kg 16 mg 4 tablet

90 kg 18 mg 4.5 tablet

100 kg 20 mg 5 tablet

UYGULAMA:

• Aç karnına veya hafif yemekle alınabilir

• Bol su ile yutun

• Tekrar doz: 14 gün sonra (doktor kararıyla)

KONTRENDİKASYONLAR:

• Gebelik (özellikle 1. trimester)

• Emzirme (tercihen kaçınılmalı)

• 15kg altı çocuklar

• Karaciğer hastalığı

• Nörolojik hastalık (epilepsi vb.)

YAN ETKİLER:

• Baş ağrısı (en sık)

• Bulantı

• Baş dönmesi

• Karın ağrısı

• Fotosensitivite (nadir)

BEŞİNCİ BÖLÜM: ÖZEL DURUMLAR

Hamile Kadınlar

HAMİLELİKTE CHEYLETIELLA TEDAVİSİ

GÜVENLİ TEDAVİLER:

Permetrin %5 krem (Gebelik Kategorisi B) → Topikal uygulamada sistemik emilim çok düşük → Aynı protokol uygulanır

Setirizin 10mg (B kategorisi — güvenli)

Bariyer krem

KAÇINILMASI GEREKENLER:

Oral (ağızdan alınan) ivermektin (1. trimesterde kontrendike)

Güçlü topikal kortikosteroid (sadece hafif)

ÖNERİLER:

• Kedi ile teması mümkünse azaltın

• Başkası kedinin bakımını üstlensin

• Dermatoloji ve obstetriste danışın

Emziren Anneler

EMZİRME DÖNEMİNDE TEDAVİ

PERMETRİN %5 KREM:

• Memeye uygulanmamalı

• Emzirmeden önce uygulanırsa, bol su ile yıkanmalı

• Emzirme sonrası uygulanabilir

ORAL İVERMEKTİN:

• Emzirmede WHO'ya göre kontrendike değil

• Ama tercihen kaçınılmalı

• Gerekirse emzirme sonrası alınabilir

EN İYİ YAKLAŞIM:

Permetrin %5 krem + antihistaminik + bariyer krem

Çocuklar

ÇOCUKLARDA TEDAVİ FARKLILIKLARI

2 YAŞ ÜSTÜ ÇOCUKLAR:

• Aynı protokol (permetrin %5)

• Doz: Vücut yüzeyine göre azaltın

• Göz çevresine uygulamayın

• Antihistaminik: Çocuk dozunda

2 YAŞ ALTI ÇOCUKLAR:

• PEDİATRİST KONTROLÜNDE tedavi gerekir

• Permetrin %5: Yüz hariç tüm vücut

• Bekleme süresi: 6-8 saat (daha kısa)

• Kafa derisi ve yüz bölgesine dikkatli uygulama

• Hidrokortizon %1: Sadece şiddetli kaşıntıda

İmmünokompromised (Bağışıklık sistemi zayıf/bastırılmış olan) Hasta

İMMÜNOKOMPROMİZE HASTALARDA TEDAVİ

Bu hastalarda Cheyletiella DAHA ŞİDDETLİ seyredebilir. Daha fazla lezyon, daha uzun süre, daha zor tedavi.

AGRESİF PROTOKOL:

1. Permetrin %5 — 3 uygulama (Gün 0, 14, 28)

2. + Oral ivermektin 200 μg/kg — 2 doz (Gün 0 ve 14)

3. + (Kortizonlu krem) Mometazon %0.1 — günde 1 kez, 14 gün

4. + Oral (ağızdan) antihistaminik — günde 1 kez

5. Takip: 2 haftada bir

6. Çevre: Haftada 2 kez temizlik

ÖRNEK HASTALAR:

• HIV/AIDS

• Kemoterapi alan hastalar

• Organ nakli sonrası

• Uzun süreli steroid kullananlar

ALTINCI BÖLÜM: ÇEVRE TEMİZLİĞİ

İnsana Yönelik Çevre Temizliği Protokolü

ÇEVRE TEMİZLİĞİ — 6 HAFTA BOYUNCA

HAFTALIK ZORUNLU LİSTE:

1. TEKSTİL YIKAMA

Tüm yatak çarşafları → 60°C yıkama

Yastık kılıfları → 60°C yıkama

Battaniye / yorgan → 60°C yıkama

Koltuk örtüleri → 60°C yıkama

Kedi yatakları → 60°C veya atma

Tüm giysiler (ilk hafta) → 60°C yıkama │

2. SÜPÜRME

Tüm halıları güçlü süpürme

Koltuk araları dahil Süpürge torbası → ATILIN veya yıkanın

Hava filtresi → TEMİZLEYİN

3. YÜZEY TEMİZLİĞİ

Tüm sert yüzeyleri sıcak bezle silme

Mutfak, banyo, kapı kolları dahil

4. KEDİ EKİPMANLARI

Taşıma çantası → Sıcak su + sabun

Tırmalama tahtası → Sıcak su + sabun

Su/kabı → Sıcak su + sabun

Tuvalet → Tam temizlik + çöp değişimi

SÜRE: Haftada 1 kez, toplam 6 hafta boyunca

YEDİNCİ BÖLÜM: TAKİP VE İZLEM

Kontrol Zaman Çizelgesi

KONTROL TAKİP TABLOSU

ZAMAN NE KONTROL EDİLİR

2. hafta

• Lezyon sayısında azalma var mı?

• Kaşıntı azaldı mı?

• Yeni lezyon oluşuyor mu?

• Kedi tedavi edildi mi?

• Tüm hayvanlar tedavi edildi mi?

4. hafta

• Lezyonlar büyük ölçüde düzeldi mi?

• Kaşıntı tamamen dindi mi?

• Kabuklanma kaldı mı?

• Pigmentasyon ( renk koyulaşması) değişikliği var mı?

6-8. hafta

• Tam iyileşme doğrulandı mı?

• İz (postinflamatuvar hiperpigmentasyon) var mı — bu NORMAL, geçicidir

• Kalıcı hasar var mı?

12. hafta

• Nüks (tekrar) var mı?

• Yeni belirtiler başladı mı?

• Kedinin durumu nasıl?

Beklenen İyileşme Zaman Çizelgesi

İYİLEŞME SÜRECİ

GÜN 1-3:

• Permetrin uygulanır

• Kaşıntı hâlâ devam edebilir (normal)

• Yeni lezyon oluşumu durur (kaynak hayvan tedavi edildiyse)

GÜN 3-7:

• Kaşıntı belirgin şekilde azalır

• Mevcut lezyonlar kurumaya başlar

• Kabuklanma oluşabilir

HAFTA 1-2:

• 14. günde 2. permetrin uygulaması yapılır

• Lezyonlar büyük ölçüde düzelir

• Kaşıntı minimal düzeye iner .

HAFTA 2-3:

• Lezyonlar büyük ölçüde kaybolur

• Hafif pigmentasyon kalabilir (geçici)

HAFTA 3-4:

• Tam iyileşme

• Pigmentasyon zamanla solar

HAFTA 4+:

• İyileşme tamamlanır

• Pigmentasyon 1-3 ay içinde kaybolur

UYARI: Eğer 2 hafta sonra hâlâ yeni lezyon oluşuyorsa: → Kedi tedavi edildi mi? → Tüm hayvanlar tedavi edildi mi? → Çevre temizliği yapıldı mı? → Dermatoloji kontrolü gerekebilir

SEKİZİNCİ BÖLÜM: HASTA EĞİTİMİ

Sık Sorulan Sorular

Soru 1: Cheyletiella bana ne zamana kadar bulaşır?

Kedi tedavi edilene kadar. • Cheyletiella insanda yaşam döngüsünü tamamlayamaz • Ama kedi tedavi edilmedikçe, akarlar bulaşmaya devam eder • Kedi tedavi edildikten sonra: - Yeni bulaşma olmaz - Mevcut belirtiler 2-4 haftada düzelir SONUÇ: Kediyi tedavi etmek, kendi tedavimden daha önemlidir.

Soru 2: Permetrin (Kwelleda) kremi ne sıklıkla uygulamalıyım?

Toplam 2 kez — 14 gün aralıkla. 1. uygulama: Teşhis konduğu gün (akşam) 2. uygulama: 14 gün sonra (akşam) Neden 14 gün? → Yumurta döngüsü 10-14 gündür → 2. uygulama, kalan yumurtalardan çıkan yeni akarları öldürür → 2. uygulamayı atlarsanız nüks riski artar

Soru 3: Evimdeki diğer hayvanlar da tedavi edilmeli mi?

Kesinlikle evet. • Evdeki TÜM kediler → tedavi • Evdeki TÜM köpekler → tedavi • Evdeki TÜM tavşanlar → veteriner kontrolünde tedavi NEDEN? • Bazı hayvanlar "sessiz taşıyıcıdır" • Belirti göstermez ama akar taşır • Sadece hasta kediyi tedavi etmek = nüks riski çok yüksek

Soru 4: Tekrar bulaşır mı?

Evet, tekrar bulaşabilir. Tekrar bulaşma nedenleri: 1. Kedi tam tedavi edilmemiş 2. Evdeki diğer hayvanlar tedavi edilmemiş 3. Çevre temizliği yapılmamış 4. Yeni enfeste hayvanla temas

ÖNLEM:

• Kedinizi düzenli kontrol ettirin

• Dışarı çıkan kediler için aylık akar koruması

• 3. ayda son kontrol

Soru 5: Hamileysem ne yapmalıyım?

Permetrin %5 krem (Kwelleda) güvenlidir (Gebelik Kategorisi B). Aynı protokolü uygulayın: • Akşam uygula → sabah yıka → 14 gün sonra tekrarla Ancak: • Oral ivermektin kullanmayın • Kedi ile teması mümkünse azaltın • Dermatoloji ve obstetriste danışın

Soru 6: Ne zamana kadar kaşıntım olacak?

Tahmini zaman çizelgesi: • 1-3 gün: Kaşıntı hâlâ devam eder (normal) • 3-7 gün: Kaşıntı belirgin şekilde azalır • 1-2 hafta: Lezyonlar kurumaya başlar • 2-3 hafta: Lezyonlar büyük ölçüde düzelir • 3-4 hafta: Tam iyileşme Eğer 2 hafta sonra hâlâ kaşıntı devam ederse: → 2. permetrin uygulamasını kontrol edin → Kedi tedavi edildi mi kontrol edin → Dermatoloji hekimine başvurun

Soru 7: İnsandan insana bulaşır mı?

Hayır. İnsandan insana bulaşma YOKTUR. Cheyletiella sadece hayvandan insana bulaşır. Ailedeki diğer kişilerde belirtiler varsa, bu hayvan teması nedeniyledir — doğrudan insandan geçmez.

CHEYLETIELLA HAKKINDA 5 KRİTİK GERÇEK:

1. Zoonotiktir — hayvandan insana bulaşır

2. İnsanda kalıcı çoğalma göstermez

3. Kaynak hayvan tedavi edilirse, insandaki belirtiler

2-4 haftada kendiliğinden düzelir

4. İnsan tedavisi: Permetrin %5 krem (2 doz, 14 gün) + antihistaminik (ağızdan) + bariyer krem

5. Başarı: Kaynak hayvan + çevre temizliği + insan tedavisi = tam iyileşme